Het is het twintigste gat van de dag. De gatzaag is heet, de prop zit muurvast en de schroevendraaier ligt beneden in de bus. Je staat op de trap te wrikken met wat je bij de hand hebt. Je bent niet de enige: Bosch noemt het verwijderen van de kern zelf “probleem nummer 1 bij gatzaaggebruikers”.
Het korte antwoord
- Zit de prop nu vast? Zet de machine stil en wrik de prop via de sleuven in de zijkant van de gatzaag naar buiten. Lukt dat niet, draai dan een schroef in de prop en trek hem eraan uit de gatzaag.
- Voorkomen? Lager toerental, de gatzaag tussendoor terugtrekken zodat het zaagsel weg kan, haaks zagen en in hout en dik materiaal een hardmetalen gatzaag gebruiken.
- Nooit meer wrikken? Bij Prop-Out duwt de Pinn de prop na het zagen uit de gatzaag.
Prop, kern of plug: waar hebben we het over?
Voor het uitgezaagde stuk dat in de gatzaag achterblijft bestaat geen vaste naam. Dat maakt zoeken lastig, dus eerst de woorden op een rij.
- Prop is het woord dat wij bij Borgh gebruiken. Let op: een houtbewerker bedoelt met een prop ook het houten dopje uit een proppenboor, waarmee je een schroefgat afdekt. Daar gaat dit artikel niet over.
- Kern of boorkern is hetzelfde ding. De meeste webshops zeggen kern. Je komt ook materiaalkern en plug tegen.
- Rondje, schijf of uitgezaagde cirkel hoor je op klusfora.
- Gatzaag, gatenzaag en in Vlaanderen klokboor of klokzaag: hetzelfde gereedschap. Met klokboor wordt in België ook vaak de diamantboor voor steen bedoeld.
- Dozenboor, kernboor en boorkroon horen bij steen, beton en tegels. Dat zijn geen gatzagen.
- Adapter, houder of opname is het deel tussen boorkop en gatzaag. Bij Prop-Out heet dat de Pinn.
- Centreerboor, centerboor of geleideboor is de boor in het midden die de gatzaag op zijn plek houdt.
Waarom een prop vast gaat zitten
Hier wordt het interessant, want bijna niemand legt het uit. Webshops schrijven dat je de kern na het boren “verwijdert” en gaan door naar het volgende gat. Fabrikanten verkopen een oplossing, maar leggen zelden uit waar het door komt. Wat hieronder staat, is wat fabrikanten en vakmensen er wél over zeggen. Een sluitende verklaring is het niet.
Zaagsel dat niet weg kan
Een gatzaag zaagt een smalle, ronde gleuf. Het zaagsel moet daar ook weer uit. Een forumlid op woodworking.nl zegt het zo: “Doordat je de diepte in zaagt en er zo een gleuf ontstaat, kan het zaagsel niet meer weg en wordt alles te heet.” Een zaagfabrikant wijst bij vastlopen in diepe sneden op hetzelfde: de ruimte tussen de tanden is beperkt. Een andere fabrikant waarschuwt dat spanen die in de snede blijven, steeds fijner worden gemalen en de tanden bot maken.
Te veel toeren
De reflex is: gas erop, dan ben je er sneller doorheen. Een zaagfabrikant waarschuwt er nadrukkelijk voor dat een gatzaag ook te snel kan draaien. Volgens die fabrikant snijden de tanden bij een te hoog toerental niet meer, maar lopen ze alleen nog over het materiaal. Dat geeft hitte. De klusser die op woodworking.nl een gat in 18 mm MDF zaagde en schreef dat het leek “of alles in brand stond”, kwam er later zelf achter: zijn toerental was te hoog.
Scheef zagen
Houd je de machine niet haaks, dan drukt de wand van de gatzaag tegen het materiaal. Een zaagfabrikant zegt dat je de boormachine haaks op het oppervlak moet houden, zodat de wanden van de gatzaag niet gaan klemmen. Volgens dezelfde fabrikant krijg je veel minder vastzittende proppen als je haaks blijft zagen.
De verkeerde gatzaag voor het materiaal
Een terugkerend onderwerp op fora: hout zagen met een bimetalen gatzaag uit een set. Op woodworking.nl zegt een forumlid dat zulke standaard gatenzagen “voor dun metaal” zijn en in hout meteen vollopen. Dat is de mening van een forumlid. Wat we over onze eigen gatzagen kunnen zeggen: de hardmetalen gatzaag heeft vergrote spaankamers en afvoersleuven tegen verbranden. De grote groeven voeren het boormeel sneller af dan bij bimetaal. Daarom is hardmetaal de keuze voor dikker materiaal.
Warmte, nat hout en hars
Je hoort vaak dat hout door de warmte uitzet en zich zo in de gatzaag klemt. Een Amerikaanse gereedschapstester noemt dat de waarschijnlijkste oorzaak, maar het blijft een vermoeden. Bij geen enkele fabrikant vonden we er een uitleg over. Hetzelfde geldt voor nat hout en hars. Het kan meespelen, maar we schrijven het hier niet als feit op.
Zo krijg je een vastzittende prop eruit
Eerst de situatie waar je nu in zit: een gewone gatzaag op een vaste houder, met de prop erin geklemd.
- Machine stil en gatzaag laten afkoelen. Een gatzaag die net gezaagd heeft, is heet.
- Wrik via de sleuven. Veel gatzagen hebben sleuven of openingen in de zijkant. Een zaagfabrikant beschrijft het zo: steek een platte schroevendraaier in de sleuf achter de prop en zet hem af tegen de rand van de sleuf. Op een Amerikaans timmerforum wrikken timmerlieden met twee dunne schroevendraaiers in tegenover elkaar liggende sleuven, aan beide kanten tegelijk. Wrik je maar aan één kant, dan kantelt de prop alleen heen en weer.
- Draai een schroef in de prop. Ook een truc van dat forum: draai een schroef in de prop en trek de prop daaraan uit de gatzaag.
- Haal de gatzaag van de houder. Kom je er van voren niet bij, draai de gatzaag dan los en duw of tik de prop er van achteren uit.
Met Prop-Out: de Pinn duwt de prop eruit
Bij Prop-Out zit de gatzaag niet vastgeschroefd op een houder. Hij klikt op de Pinn. Na het zagen klik je de gatzaag los of trek je hem naar achteren en haal je de prop eruit. Dat werkt ook bij nat hout. De Pinn duwt de prop uit de gatzaag, dus wrikken met een schroevendraaier hoeft niet. Je gebruikt één Pinn voor alle maten, voor bimetaal en voor hardmetaal.
Hoe dat er in de praktijk uitziet, zie je in deze korte video:
De Pinn heeft twee sleufjes. Daardoor druk je boorstof uit het mechaniek, zodat het niet vastloopt.
Trucs van internet
Naast wrikken en een schroef in de prop gaan er op fora meer trucs rond. Dit zijn er drie. Het zijn tips van forumleden, geen adviezen van een fabrikant.
- Een gaatje op de zaaglijn. Boor eerst een gat van 8 tot 10 mm dat de zaaglijn raakt, aan de binnenkant van de cirkel. Het idee is dat het zaagsel daar weg kan. Bron: woodworking.nl.
- Van twee kanten zagen. Zaag tot de centreerboor aan de achterkant doorkomt en maak het gat vanaf die kant af, tot de prop losbreekt. Een truc van een Amerikaans timmerforum.
- Vaak lossen. Op woodworking.nl schrijft iemand die gaten in 18 mm berkenmultiplex zaagde dat hij de gatzaag “regelmatig gelost en schoongeborsteld” heeft.
Wij hebben lifehacks met gatzagen van internet zelf getest. Dat zie je in twee video's:
Hoe Prop-Out het oplost: losklikken op de Pinn
Bij een gewone gatzaag op een vaste houder kun je alleen van voren of via de sleuven bij de prop. Prop-Out pakt het anders aan: de gatzaag zit niet vastgeschroefd, maar klikt op de Pinn.
- Losklikken of terugtrekken. Na het zagen klik je de gatzaag los of trek je hem naar achteren en haal je de prop eruit. De Pinn duwt de prop uit de gatzaag, zonder wrikken. Dat werkt ook bij nat hout.
- Eén Pinn voor alles. Dezelfde Pinn gebruik je voor alle maten, voor bimetaal en voor hardmetaal. Je wisselt snel tussen gatzagen.
- Het mechaniek loopt niet vast. De Pinn heeft twee sleufjes waardoor je boorstof uit het mechaniek drukt.
Hoe dat gaat, zie je in de video hierboven. De Pinn en de gatzagen die erop klikken, staan hieronder.
Kies je gatzaag en Pinn
Elke Prop-Out gatzaag klikt op dezelfde Pinn. Heb je nog niets, dan is een set het handigst: daar zitten de Pinn, de centreerboren en een koffer bij. Heb je al een Pinn, dan bestel je losse maten.
PinnDe adapter die de prop uit de gatzaag duwt. Past op elke schroefboormachine met een boorkop van 1 tot 13 mm.Bekijk de Pinn
Bimetaal (HSS)Staal, roestvaststaal, non-ferro en metal stud tot 5 mm. Ook hout, spaanplaat, kunststof en HPL.HSS 68 mmAlle maten
Set hardmetaal, 10 maten25, 30, 35, 45, 55, 60, 65, 68, 76 en 80 mm, met Pinn, HM-centreerboor, HSS-centreerboor en koffer.Bekijk de set
Set bimetaal, 10 maten25, 30, 35, 43, 54, 60, 65, 68, 76 en 82 mm, met Pinn, twee HSS-centreerboren en koffer.Bekijk de set
Weet je niet welke maat of welk type je nodig hebt? De keuzehulp helpt je de gatzaag te kiezen die bij je klus past.
Zo voorkom je een vastzittende prop
Een prop die niet klemt, hoef je er ook niet uit te wrikken. Dit zijn de vijf dingen waar je zelf invloed op hebt.
1. Pak de gatzaag die bij het materiaal hoort
Bimetaal is er voor metaal tot 5 mm dik en kan ook door hout, spaanplaat, kunststof en HPL. Zaag je vooral hout, MDF of multiplex, of is het materiaal dik, pak dan hardmetaal. Voor tegels en natuursteen gebruik je geen gatzaag maar een diamantboor.
2. Boor voor met alleen de centreerboor
Zet de Pinn met alleen de centreerboor in de machine en boor eerst het hart, zonder gatzaag. Zo klapt de gatzaag straks niet op het materiaal en buigt of breekt de centreerboor niet. Werk je met de HSS-splitpointboor: die centreert zichzelf, ook op een gebogen oppervlak zoals een buis of een dakgoot.
3. Laat de machine op toeren komen en zet rustig aan
Laat de machine eerst op toeren draaien en benader het materiaal langzaam. Te snel aanzetten geeft gespleten randen en verkort de levensduur van de gatzaag. En houd de machine haaks: scheef zagen is een van de oorzaken hierboven.
4. Kies het toerental bij de diameter en het materiaal
Overal lees je “laag toerental”. Hoe laag, staat er zelden bij. Dit zijn onze richtwaarden in toeren per minuut. Ze zijn afgelezen uit de grafiek in onze catalogus en dus bij benadering.
| Diameter gatzaag | Staal | Gelegeerd staal en roestvaststaal | Hout, houtproducten, pvc en kunststof |
|---|---|---|---|
| 25 mm | 350 | 175 | 2.700 |
| 50 mm | 175 | 85 | 2.100 |
| 68 mm | 130 | 65 | 1.700 |
| 100 mm | 85 | 45 | 1.150 |
| 150 mm | 60 | 30 | 700 |
Wat je eruit haalt: hoe groter de gatzaag, hoe lager het toerental. En in staal draai je vele malen langzamer dan in hout.
5. Trek terug en maak de gatzaag leeg
Trek de gatzaag tijdens het zagen af en toe iets terug, zodat stof en spanen weg kunnen. Dat adviseert een zaagfabrikant. Blaas of klop het boormeel regelmatig uit een hardmetalen gatzaag, zeker in gasbeton en gips. Zaag je metaal met bimetaal, gebruik dan steeds koelmiddel en snijolie. En laat de gatzaag het werk doen: harder duwen maakt de tanden bot en het gat niet sneller.
Dik materiaal
In dik materiaal zaag je een diepe snede. Dat is precies waar de forumleden en de zaagfabrikant hierboven op wijzen: het zaagsel kan niet weg.
- Kies hardmetaal. De hardmetalen gatzaag heeft een boordiepte van 60 mm.
- Komt je boorkop tegen het materiaal? Dan is de gewone Pinn te kort. De Pinn van 280 mm is er voor meerlaagse wanden, houtskeletbouw en dik materiaal zoals CLT. Met het Block zet je de gatzaag op de lange Pinn op hoogte vast, zodat hij tijdens het zagen niet naar achteren schuift.
- Zet extra rustig aan. Hoe langer de Pinn, hoe meer een scheve aanzet doortelt in het gat.
Is het materiaal dikker dan de gatzaag diep is? Dan kom je er in één keer niet doorheen. Forumleden zagen in dat geval van twee kanten. Een advies van een fabrikant vonden we daar niet over.
Problemen en oplossingen
| Wat je merkt | Wat er volgens fabrikanten en vakmensen speelt | Wat je doet |
|---|---|---|
| Rook en een brandlucht in hout of MDF | Het zaagsel kan niet weg en het toerental is te hoog. | Toerental omlaag (zie de richtwaarden), vaker terugtrekken en een hardmetalen gatzaag gebruiken. |
| De prop klemt bij elk gat in multiplex | De gatzaag loopt vol met zaagsel. | Na elk gat het boormeel uit de gatzaag kloppen of blazen. Zaag je dit vaak, stap dan over op hardmetaal. |
| De gatzaag loopt halverwege vast in dik hout | De ruimte tussen de tanden zit vol. | Terugtrekken, leegmaken en verder zagen. Hardmetaal met 60 mm boordiepte gebruiken. |
| De prop zit scheef en klemt aan één kant | Er is niet haaks gezaagd. | Voorboren met alleen de centreerboor en de machine haaks houden. |
| Een schijfje metaal zit vast in de gatzaag | Geen fabrikant geeft hiervoor een oorzaak. | Via de sleuven wrikken. Bij het volgende gat: laag toerental, koelmiddel en snijolie. |
| De uitwerpveer duwt de prop er niet uit | Volgens een forumlid zit de veer bij dikker materiaal in de weg. | De prop via de sleuven verwijderen, of werken met de Pinn, die de prop uit de gatzaag duwt. |
Veelgestelde vragen
Waarom rookt mijn gatzaag in hout?
Fabrikanten en forumleden noemen twee dingen: een te hoog toerental en zaagsel dat niet weg kan uit de snede. Verlaag het toerental en trek de gatzaag tussendoor terug. Voor 68 mm in hout is onze richtwaarde ongeveer 1.700 toeren per minuut, afgelezen uit de grafiek in onze catalogus.
Helpt een gaatje boren op de zaaglijn?
Het is een tip van een forumlid op woodworking.nl: boor een gat van 8 tot 10 mm dat de zaaglijn raakt, aan de binnenkant van de cirkel. Het gat zit dan in de prop, dus het kan alleen als je die niet nodig hebt. Een fabrikant die het adviseert, vonden we niet.
Werkt een uitwerpveer in dik hout?
Een uitwerpveer is een veer over de centreerboor die de prop na het zagen uit de gatzaag moet duwen. Fabrikanten bieden hem aan voor plaatmetaal en bij een gatzaag voor hout en droogbouwplaten met een zaagdiepte van 44 mm. Tot welke materiaaldikte de veer werkt, geven ze niet op. Een forumlid op woodworking.nl zegt erover: “Bij dikker materiaal gaat de veer in de weg zitten.”
Kan ik een bimetalen gatzaag in hout gebruiken?
Ja. Onze bimetalen gatzaag is ook geschikt voor hout, spaanplaat, kunststof en HPL. Zaag je vooral hout, MDF of multiplex, of dik materiaal, dan is hardmetaal de betere keuze: de grote groeven voeren het boormeel sneller af.
Hoe krijg ik een metalen prop eruit?
Bij een gewone gatzaag wrik je het schijfje via de sleuven in de zijkant los. Laat de gatzaag eerst afkoelen. Bij Prop-Out duwt de Pinn de prop uit de gatzaag.
Moet ik van twee kanten zagen?
Forumleden noemen het als truc: zaag tot de centreerboor doorkomt en maak het gat vanaf de andere kant af, tot de prop losbreekt. Bij fabrikanten vonden we het niet als advies.
Tot slot: haal de prop er na elk gat uit. Niet pas als de gatzaag vol zit. En leg vóór je de trap op gaat klaar wat je daarvoor nodig hebt, of werk met een adapter die de prop eruit duwt.
Bekijk de Pinn Of bekijk de hardmetalen set Doe de keuzehulp
Heeft deze pagina je geholpen?
Mooi, dank je. Succes met de klus.
Jammer. Laat in één regel weten wat je miste via de contactpagina, dan vullen we het aan.
